ابو الایتام ، علی _علیه السلام_ ، سخاوت را اینگونه معرفی نمودند:

 سخاوت آنست که تو آغاز گر باشی!
زیرا آنچه با درخواستِ فقیر به او داده می شود، یا از روی شرم و یا از بیم شنیدن سخن ناپسند است!
/حکمت 53/

 امام المتقین، امیرالمومنین _علیه السلام_ فرمودند:

برادرت را با احساني كه در حق او مي كني سرزنش كن،
و شر او را با بخشش باز گردان!
/حکمت 158/

 اساس اين سخن همان است که در قرآن مجيد آمده مى فرمايد :
«بدى را با نيکى دفع کن، ناگاه (خواهى ديد) همان کس که ميان تو و او دشمنى است، گويى دوستى گرم و صميمى است»
/مومنون 96/

اگر مشکلات و سختی ها، و گرفتاری ها و ناملایمات، زندگی را بر ما تنگ ساخته؛ اگر در رابطه مان با همسر، فرزند، خانواده و دوست و… با مشکلات عدیده مواجه ایم؛

 نیک است که این جملات حضرت امیر _علیه السلام_ را به آب طلا نوشته و هر روز تکرار کنیم که:

 كسي كه ميان خود و خدایش را اصلاح كند، خداوند ميان او و مردم را اصلاح خواهد كرد؛
و كسي كه امور آخرتش را اصلاح كند، خداوند امور دنياي او را اصلاح خواهد كرد… !
/حکمت 89/

زينب، زينب پدر، دختر اميرالمؤمنين، علي بن ابي طالب(عبد مناف) بن عبدالمطّلب بن بني هاشم قریشي، مادرش فاطمه زهرا(عليها السلام)، دخت گرامي رسول خدا(صلي الله عليه و آله) است. در زمان حيات پيامبر به دنيا آمد. کنيه هايش امّ کلثوم، امّ عبدالله و ام الحسن است. برايش کنيه هاي مخصوصي همچون امّ المصائب، امّ الرزايا، امّ النوائب ذکر کرده اند.هاشميان در تاريخ او را «عقيله»ي خود معرفي مي کنند و اين لقب منحصراً به حضرت زينب(سلام الله عليها) تعلّق دارد.[۱] لقب ديگري را نيز به وي اختصاص داده اند که بازگو کننده علم و فضل فراوان است:«ليبه».
نام مبارکش به وسيلة جبرئيل بر رسول خدا(صلي الله عليه و آله) عرضه شد و پيامبر فرمود: وصيّت مي کنم حاضران و غائبان را که حرمت اين دختر را پاس داريد؛ همانا وي به خديجة کبري مانند است.
در خانة وحي، در دامان فاطمه(عليها السلام) و علي(عليه السلام) دوران عمر را سپري کرد تا آنکه پدر، بنا به صلاح امّت، در کوفه رحل اقامت گزيد. آن گاه بود که کوفيان متوجّه مرواريدي در صدف بيت علي(عليه السلام) گشتند. زنهاي کوفه توسط شوهرانشان، از اميرالمؤمنين(عليه السلام) خواهش کردند اجازه فرمايند که آنان به حضور حضرت زينب(سلام الله عليها) شرفياب شوندو از علم او بهره مند گردند. اميرالمؤمنين(عليه السلام) اذن فرمود و زنها مي آمدند و تفسير قرآن مجيد را از حضرت زينب(سلام الله عليها) فرا مي گرفتند.[۲]
اين اوّلين تجلّي دانش حضرت زينب(سلام الله عليها) در جامعة آن روز مسلمانان بود. اجازة اميرالمؤمنين(عليه السلام) به دانش آموز مکتبش براي تفسير قرآن به زنان کوفه، خود بالاترين سند براي بيان جايگاه والاي علم اين بانوست.
پس از آن، بهترين سند در بيان جايگاه رفيع علمي وي، کلام معصوم معاصر او، امام علي بن الحسين(عليه السلام) است. امام سجاد(عليه السلام) پس از خطبة عمّة بزرگوارش در شهر کوفه مي فرمايد:«…أنتِ بِحَمدِ الله عالِمهٌ غيرُ مُعَلَّمِهٍ وَ فَهِمَهٌ غَيرُ مُفَهَّمَهٍ. تو بحمدالله، عالم آموزگار نديده و خردمند نياموخته هستي![۳]
با تکيه بر اين کلام مهصوم، بي ترديد، مي توان گفت حضرت زينب(سلام الله عليها) متعلّم به علوم اکتسابي نبوده، بلکه بدون واسطه، علم را دريافت کرده است و اين عجيب نيست؛چرا که اين خاندان خزان علم و معادن حکمت اند. (زيارت جامعه کبيره). شايد به دليل همين ويژگي است که برخي معتقدند عقيلة بني هاشم داراي علم منايا و بلايا بوده است.
نکتة ديگر در بيان مقام علمي حضرت زينب(سلام الله عليها) اين است که به نظر مي رسد، کلام او با يزيد در مورد تعداد کشته شدگان سپاه کوفه تکيه بر مقام علمي وي دارد؛ آنجا که يزيد گفت:« حسين با يارانش به کوفه آمد و مابه آنها تاختيم. آنها درحالي که به يکديگر پناهنده شده بودند ماهمه را کشتيم.» حضرت زينب(سلام الله عليها) بي درنگ فرمود:«اي دروغگو! شمشير برادرم خانه اي را در کوفه نگذاشت، مگر اينکه اهل آن گريان اند.»
با عنايت به اينکه غلوّ و زياده گويي در کلام خاندان نبوّت جايي ندارد و دقّت به اين موضوع که حضرت زينب(سلام الله عليها) تمامي خانه هاي کوفه را در سخنان خويش، بدون استثناء، عزادار شمشير امام حسين بن علي (عليه السلام) دانسته و تذکّر اين نکته که در آخرين وداع سيّد الشهدا(عليه السلام) با اهل بيت، آنان از جانب او مأمور به استقرار در خيام شدند و پس از کشته شدند از خيمه بيرون آمدند، مي توان گفت اين اطّلاع دقيق و آگاهي از حجم عظيم کشته شدگان سپاه کوفه، تکيه بر علم غير طبيعي آن مخدّره دارد.
اما نکتة آخر اينکه در کتاب کمال الدين و تمام النعمه، درباب توقعيات، مرحوم شيخ صدوق(اعلي الله مقامه) حديثي از حکيمه خاتون دختر امام جواد(عليه السلام) و عمّة بزرگوار امام عصر(عج) نقل مي کند و ضمن آن يادآور مي شود:« حسين(عليه السلام) خود را در ظاهر به خواهرش حضرت زينب (سلام الله عليها) سپرد؛ براي پنهان کردن امامت پسرش علي بن الحسين(عليه السلام)(و در امان ماندن جان او).»[۴] اين را نيز دليل ديگري براي تبيين جايگاه علم رفيع عقيلة بني هاشم مي توان شمرد؛ چرا که از سوي امام حسين بن علي(عليه السلام) محرم سرّ ولايت و پاسبان آن گشت
از علم وفضل اين بانوي ارجمند هرچه گفته شود، قطره اي از درياست.آن چنان که سيّد محسن امين، در اعيان الشيعه، در توصيف او مي گويد:«جلالت شأن و مقامش، قوّة استدلال و برتري عقلش و ثبات و پايداريش را از خطبه هايش در کوفه، مي توان ادراک کردو فصاحت زبان و بلاغت کلامش در خطبه هاي کوفه و شام و… چنان است که گويا از زبان پدرش اميرالمؤمنين(عليه السلام) سخن مي گويد.»[۵]
_____________________

منبع: فصلنامه تخصصي سفینه

پی نوشت:
[۱] ص:۸، ۹۱
[۲] ص:۱۲، ۸۲
[۳] ج:۱۴ ص:۲ ،۳۰۱
[۴] ج۲ ص۱۷۸
[۵] ج:۷ ص:۱۳۷

عصمت كبرى حضرت زينب (س)

شاعر: محمد على مردانى

اى عصمت حق زاده زهراى مطهّر
اى عالمه فاضله، اى دختر حيدر

اى شمع شبستان ولايت كه به عالم
جز فاطمه نبود ز تو از قدر فزونتر

از امّ و اب و جدّ تو اى عصمت كبرى
گرديده زمين روشن و افلاك منوّر

پرورده تو را ختم رسولان به محبّت
داده است به تو درس وفا، ساقى كوثر

اى پرده‏نشين حرم قدس كه رويت
باشد على و فاطمه را مُظهِر و مَظهر

اى عابده آل على ماه مدينه
رفتى چو تو بر تربت پيغمبر اطهر

بودند جوانان بنى هاشمى از مهر
سيّاره صفت گرد تو از كهتر و مهتر

تا روى دلاراى تو خورشيد نبيند
سير تو چو مه بُد به شب تار مقرّر

هر چند روا داشت فلك بر تو ستمها
از ماتم مرگ پدر و داغ برادر

در كرب بلا شد زدم باد مخالف
گلهاى گلستان نبى پيش تو پرپر

تعليم تو از مكتب دين بود و از آن رو
دين يافته از دولت تبليغ تو زيور

هر چند كه آن قوم ستمكار جفا كيش
بردند به غارت ز سر پاك تو معجر

بر خيل اسيران، تو در اين نهضت عظمى
بودى ز وفا در همه جا مونس و ياور

جانها به فداى تو كه بر يارى قرآن
بودى به جهان مجرى فرمان پيمبر

در كوفه شد از خطبه غرّاى تو ويران
كاخ ستم زاده سفيان ستمگر

از شام غم انگيز تو عالم همه حيران
در قيد اسارت شدت آفاق مسخّر

اى سرور و سر خيل زنان يار يتيمان
اى كشتى طوفان‏زده را حلم تو لنگر

انگشت به دندان شده از صبر تو ايوب
در خدمت تو بسته كمر مريم و هاجر

اى شمسه ايوان جلالت كه فلك را
بر خاك قدوم تو ز اخلاص بود سر

كس را بجز از درگه لطف تو نشايد
كز بهر گدايى برود بر در ديگر

مردانى از آن چشم به احسان تو دارد
كز لطف پناهش بدهى در صف محشر