آيا امام رضا علیه السّلام به اختیار خود ولایتعهدی را پذیرفت؟

ابوالفرج در مقاتل الطالبيّين نوشته است كه مأمون، فضل بن سهل و حسن بن سهل را فرستاد نزد حضرت رضا واين دو نفر موضوع را مطرح كردند، حضرت امتناع كرد و قبول نمى كرد. آخرش گفتند: چه مى گويى؟ اين قضيه اختيارى نيست، ما مأموريت داريم كه اگر امتناع كنى همين جا گردنت را بزنيم. بعد مى گويد: باز هم حضرت قبول نكرد. اينها رفتند نزد مأمون. بار ديگر خود مأمون با حضرت مذاكره كرد و باز تهديد به قتل كرد. … حضرت در آخر تحت عنوان تهديد به قتل كه اگر قبول نكند كشته مى شود، قبول كرد.

مجموعه آثار شهيد مطهرى ج 18 سيرى در سيره ائمه اطهار علیهم السّلام.

آنان بدون توجه به رهنمود حضرت، يكي را به عنوان امام جماعت برگزيدند و نماز تراويح را برگزار كردند.

اين خبر به حضرت علي علیه السّلام رسيد و براي نهي از منكر ، فرزندش امام حسن مجتبي علیه السّلام را فرستاد و با آنان در اين باره سخن گفت. آن عده چون ديدند حكومت علوي در پي جلوگيري از اين كار برآمده است، فرياد زدند: اي واي، سنت عمر را مي‌خواهند نابود كنند.(5)

پي‌نوشت‌ها:
1- نهج البلاغه، صبحي صالح، نامة 45.
2 - علل الشرايع صدوق، باب العلل التي من اجلها ترك فدكاً.
3-ترجمة گويا و شرح فشرده نهج البلاغه،‌ج3، ص 445 و 446.
4-نماز تراويح نمازي است كه اهل سنت به عنوان نماز مستحبي در شب‌هاي ماه رمضان به صورت جماعت به جا مي‌آورند و اين شيوه و سنتي است كه از عمر، خليفة دوم بر جاي مانده است.
5-شرح نهج البلاغه ابن ابي الحديد ،‌ج12، ص 282.
6-سلطان الواعظين شيرازي، شب‌هاي پيشاور، ص 710.

آيه شماره 15 از سوره مبارکه حجرات⚪️ متن آیه : إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِينَ آمَنُواْ بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ ثُمَّ لَمْ‏يَرْتَابُواْ وَ جَاهَدُواْ بِأَمْوَالِهِمْ وَأَنفُسِهِمْ فِى سَبِيلِ اللَّهِ أُوْلَئِكَ هُمُ الصَّادِقُونَ‏

 ترجمه : مؤمنان، تنها كسانى هستند كه به خدا ورسولش ایمان آورده و دچار تردید نشدند و با اموال و جانهاى خود در راه خدا جهاد كردند. اینانند كه (در ادّعاى ایمان) راستگویانند.

تفسیر : 1- ایمان به پیامبر، در كنار ایمان به خداوند لازم است. «آمنوا باللّه و رسوله»
2- نشانه‏ى ایمان واقعى، پایدارى و عدم تردید در آن است. «ثمّ لم یَرتابوا»
3- ایمان، امرى باطنى است كه از راه عمل شناخته مى‏شود. «انّما المؤمنون الّذین… جاهدوا…»
4- ایمان بدون جهاد، شعارى بیش نیست. «جاهدوا باموالهم و انفسهم…» (كمال ایمان به گذشت از جان و مال است.)
5- در فرهنگ اسلام، جهاد مالى و جانى، باید در راه خدا باشد. «جاهدوا… فى سبیل اللّه»

2 - برخي از عالمان ديني همانند مرحوم سلطان الواعظين شيرازي در كتاب شب‌هاي پيشاور مي‌گويند: به جهت اوضاع خاصي كه در زمان زمامداري امام علي علیه السّلام بر جامعة اسلامي حاكم بود، حضرت قدرت پس گيري فدك را نداشت.

توضيح: امام در شرايطي حكومت را در دست گرفت كه مردم از سياست‌هاي عثمان ناخرسند بودند؛ ولي نسبت به سياست‌هاي دو خليفة پيشين به ويژه سياست‌هاي عمر رضايت داشتند. سياست‌ها و سنت‌هاي عمر، در جامعة اسلامي آن زمان ريشه دوانده بود. مردم حاضر نمي‌شدند از آن سنت‌ها و سياست‌ها دست بردارند.

ابن ابي الحديد در اين باره مي‌نويسد:در زمان زمامداري امام علي علیه السّلام در كوفه مردم تجمع كردند و از حضرت خواستند فردي را به عنوان امام جماعت نماز “"تراويح""(4) منصوب كند، تا در شب‌هاي ماه رمضان نمازهاي مستحبي را با او به جماعت برگزار نمايند. حضرت به آنان گوشزد نمود اين كار بدعت و برخلاف سنت رسول صلی الله علیه و آله و سلّم است. پيامبر صلی الله علیه و آله و سلّم “"به جماعت خواندن نمازهاي مستحبي"” را منع كرده است.
ادامه دارد …

چرا علي علیه السّلام بعد از رسيدن به خلافت فدك را پس نگرفت؟

پاسخ: دو نوع مي‌توان پاسخ داد:

1 - امام در جريان بيعت و آغاز زمانداريش، به برگرداندن حقوق و اموال (كه در دورة حاكمان پيش غصب شده بود) اصرار ورزيد و بسيار تأكيد كرد. حال پس از رسيدن به قدرت، اگر “"فدك"” را پس مي‌گرفت، مردم می گفتند که همه اصرار براي خودش بود و برای اين كه فدك را تصرف نمايد، پس گيري زمين ها و مزارعي را كه توسط عثمان بخشيده شده بود، عنوان كرد.

امام با بزرگواري از كنار اين حق گذشت و از آن سخني به ميان نياورد؛ تا به مردم بفهماند حكومت علوي براي احقاق حقوق مردم تلاش مي‌كند، اگر امام زمامداري را پذيرفت، براي ياري رساندن به مظلومان و محرومان است،‌نه براي منافع شخصي خود طبيعي است فرزندان فاطمه سلام الله علیها نيز به اين عمل راضي بودند.
نظير اين سخن از امام موسي بن جعفر نقل شده است. حضرت در پاسخ به اين سؤال كه چرا امام علي در دورة زمامداريش فدك را تصرف نكرده، فرمود: “"ما اهل بيت پيامبر صلی الله علیه و آله و سلّم چنين خصوصيتي داريم كه حقوق‌مان را از كساني كه به ما ستم كرده‌اند، جز خدا نمي‌ستاند؛ ما اولياي مؤمنان هستيم، به نفع آنان فرمان مي‌رانيم و حقوق آنان را از كساني كه به آنان ستم روا داشته‌اند، مي‌ستانيم، ولي براي خود در اين راه تلاشي نمي‌كنيم."” (2)
از سخن امام كاظم علیه السّلام به دست مي‌آيد كه امامان و رهبران الهي همواره براي احياي حقوق مردم تلاش مي‌كنند؛ اما در مورد حقوق شخصي خود كه ربطي به حقوق مردم نداشته باشد، اقدامي نمي‌كنند و كريمانه از كنار آن مي‌گذرند. پس نگرفتن فدك در دوره زمامداري امام علي از همين قبيل است.(3)
ادامه دارد …