سوال

بر اساس داستان حضرت آدم تمام انسانها از نسل حضرت آدم بودند
حضرت آدم پیامبر بود دانا لباس داشت کشاورزی میکرد خانه داشت
بچه هاش هم مینطور
پس انسان های غار نشین که
گوشت خام حیوانات رو میخوردن
حرف زدن بلد نبودند
و روی دیوار غار نقاشی میکشیدند
پس آن انسان های میوه چین و غار نشین همان حضرت آدم و فرزندانش بودند؟

پاسخ:

❗️از ایات و روایات استفاده می شود که قبل از خلقت ادم انسان های دیگری نیز بر روی زمین بوده اند .خداوند در سوره بقره از قول فرشتگان نقل می کنند که خطاب به خداوند چنین عرضه داشتند:

« ایا کسی را در زمین قرار می دهی که فساد و خونریزی کند»

بقره 30

❗️بعضی از مفسران بر آن هستند که پیشگویی فرشتگان به خاطر آن بوده که آدم نخستین مخلوق روی زمین نبوده است بلکه پیش از او نیز مخلوقات دیگری بودند که به نزاع و خونریزی پرداختند ،پرونده بد انان سبب بد گمانی فرشتگان نسبت به نسل آدم شد

تفسیر نمونه ج1 ص173

 در روایتی امده است که امام باقر به جابر بن یزید (یکی از اصحاب) چنین می‌گویند:

 « وقتى این عالم و این خلقت فانى شود و اهل بهشت در بهشت و اهل آتش در آتش جاى گیرند، خداى تعالى دست به خلقت عالمى غیر این عالم مى زند و خلقتى جدید مى افریند بدون این که مرد و زنى داشته باشند و تنها کارشان عبادت و توحید خدا است و برایشان سرزمینى خلق مى کند غیر از این زمین تا آن خلایق را بر دوش خود بکشد و آسمانى برایشان خلق مى کند غیر از این آسمان تا بر آنان سایه بگستراند. شاید تو خیال مى کردی خدا تنها همین یک عالم را خلق کرده، و یا مى پنداشتی که غیر از شما دیگر هیچ بشرى نیافریده.

به خدا سوگند هزار هزار عالم، و هزار هزار آدم آفریده که تو فعلاً در آخرین آن عوالم هستى و در دودمان آخرین آن آدم‌ها قرار دارى»

توحید صدوق ص277

خصال ج2 ص652

روایات دیگری نیز به همین مضمون آمده است

بحار الانوار ج8 ص374 باب 28

❗️با توجه به این بیانات روشن می شود که انسان های اولیه و غار نشین مربوط به قبل از خلقت حضرت ادم بوده اند .این سخن با کشفیات جدید دانشمندان که عمر انسان را بر روی زمین بالغ بر میلیون ها سال می دانند نیز منطبق است زیرا از خلقت حضرت ادم بیش از هفت هزار سال بیشتر نمی گذارد و این کشفیات با انسان های قبل از حضرت ادم منطبق است .

اسرار عقب ماندگی شرق،مکارم شیرازی،ص23

 مقام معظم رهبری حضرت آیت‌الله العظمی امام خامنه‌ای حفظه‌الله:

 عزیزان! طلاب جوان! فضلا! توجه کنید که حوزه‌ی علمیه - همان‌طور که امام(ره) مکرر فرمودند - قاعده‌ی نظام جمهوری اسلامی است و همه چیز روی این قاعده بنا شده و دوام خواهد یافت. این قاعده باید محکم باشد. استحکام این قاعده، با تضمین سه عنصر اصلی امکانپذیر است، و هر کدام از آنها نباشد و یا کم باشد، این قاعده متزلزل خواهد شد، و اگر قاعده متزلزل شد، طبیعتاً همه‌ی آنچه که بر او سوار است، تکان خواهد خورد…اولین عنصر، فقه است…عنصر دوم، تهذیب و اخلاق است. روزی به اتفاق جمعی از فضلای بزرگ در خدمت امام(ره) بودیم. در آن محفل، از حوزه‌ی قم صحبت شد. یکی از بزرگان اساتید و علمای اعلام قم که مورد احترام و قبول همه‌ی ما هستند، در آن جلسه به امام عرض کردند که شما نسبت به قم، توجه و عنایت داشته باشید. آن روز امام(ره) فرمودند که این چیزها لازم نیست؛ شما اگر فقط به ابقای دو عنصر در حوزه‌ی قم توجه کنید، همه چیز حل خواهد شد: اول، فقاهت است - که گمان میکنم تعبیر ایشان این بود که مواظب باشید شعله‌ی فقاهت فروننشیند - و دوم، اخلاق و تهذیب است. ما اگر مهذب باشیم، خواهیم توانست هستی خود را در خدمت اسلام و نظام اسلامی قرار دهیم؛ ولی اگر مهذب نباشیم، آنچه که داریم، در خدمت قرار نخواهد گرفت و چه بسا که در جهت عکس هم قرار گیرد.

 بیانات در مراسم بیعت طلاب و روحانیون
 ۱۳۶۸/۰۳/۲۲

آیت اله بهجت(ره):

اگر نمازتان را مراقبت و محافظت نکنید

میلیاردها قطره اشک هم برای سیدالشهدا بریزید،در آخرت شما را نجات نمیدهد…

امام علي عليه السلام فرمودند:

إنَّ اللّه‏ تَعالى إذا أرادَ بِعَبدٍ خَیرا حالَ بَینَهُ وبَینَ ما یَکرَهُ ، ووَفَّقَهُ لِطاعَتِهِ ، وإذا أرادَ اللّه‏ بِعَبدٍ سوءا أغراهُ بِالدُّنیا وأنساهُ الآخِرَةَ ، وبَسَطَ لَهُ أمَلَهُ ، وعاقَهُ عَمّا فیهِ صَلاحُهُ؛

خداى متعال هر گاه خیر بنده‏اى را بخواهد ، میان او و آنچه ناخوش مى‏دارد ، حائل مى‏شود و او را به طاعت خودش موفّق مى‏دارد ؛ و خدا هر گاه براى بنده‏اى بدى اراده کند ، او را فریفته دنیا مى‏گرداند و آخرت را از یادش مى‏برد و آرزویش را دراز مى‏سازد و او را از آنچه صلاح او در آن است ، باز مى‏دارد.
بحار الأنوار، ج 33 ،ص 97

گفته شد که روايات اسلامى، بعضى علايم ظهور را حتمى الوقوع معرفى نموده اند. از طرفى، ابو هاشم جعفرى گويد: (ما در محضر امام جواد (عليه السلام) بوديم وسخن از سفيانى به ميان آمد وآنچه در روايات آمده که کار او از حتميات است؛ به آن حضرت عرض کردم: آيا خداوند را در امور حتمى بدايى پديد مى آيد؟ فرمود: آرى، عرض کردم: پس با اين ترتيب ما مى ترسيم که در مورد قائم نيز خدا را بدايى حاصل شود، فرمود: همانا قائم از وعده ها است، وخداوند خلاف وعده خود رفتار نمى کند). (1)
آيا اين تناقض نيست؟
پاسخ: يکى از بالاترين عبادات اعتقاد به (بداء) است، وبداء به معنى تغيير نظر پيدا کردن؛ در مورد خدا محال است، زيرا اين معنى، ناشى از جهل ونقص است واين دو در خدا راه ندارد. بلکه در سوره رعد آيه 39 آمده است: (خدا هر تقديرى را بخواهد از لوح قضا پاک کند وهر کدام را بخواهد تثبيت مى نمايد، وام الکتاب (تقدير اصل) نزد او محفوظ است) يعنى خدا چيزى را به زبان پيامبر (صلى الله عليه وآله وسلم) يا وصى وجانشين پيامبرش به مصلحتى بر مردم آشکار کرده، سپس آن را پاک نموده ومطلب را بر خلاف آنچه که در پيش ارائه داده بود اظهار مى کند.
با توجه به آنچه بطور اجمال راجع به (بداء) گفته شد، از روايات مربوطه مى توان سه مسئله را استفاده کرد:
1- ممکن است پيشگويى از تحقق مقتضى حوادث ورويدادها باشد بدون اينکه به شرايط وموانع آن توجه شده باشد. بنابراين ممکن است شرايط هم تحقق يابد ومانعى ايجاد نشود، وآن پيشگويى ها به تحقق برسد وممکن است شرايط تحقق نيابد، مانع هم باشد، لذا حوادث پيشگويى شده به وقوع نپيوندد.
اين مسئله مانند اين است که، انسانى يک صله رحم مى کند، اگر از عمرش سه سال مانده باشد، خداوند آن را سى سال مى کند؛ وبرعکس.
2- آن نشانه هايى که پيشگويى در آن، پيشگويى از تحقق علت تامه با تمامى اجزاء وشرايط، ونبود موانع است؛ چنانکه معلول، به صورت امرى حتمى در آيد، که جز دخالت اراده خداوندى، هيچ چيز نمى تواند آن را تغيير دهد. زيرا هر چند علت تامه باشد باز قدرت خداوند وحاکميت مطلق ونيز حق او را در دخالت در امور از بين نمى برد، واين مسئله با عدل الهى، حکمت ورحمت وهيچ کدام از صفات ربوبى خداوند سازگار نيست.
3- آن نشانه هايى که پيشگويى در آن، پيشگويى از امور حتمى الوقوع است، وليکن با وجود اينکه خداوند سبحان قادر است، براى ايجاد تغيير در آن دخالت نمى کند. زيرا با صفات ربوبى پروردگار منافات دارد. به طور مثال: خلف وعده قبيح است، ومحال است که خدا خلاف وعده خود عمل کند. وروايت مورد بحث نيز قيام حضرت مهدى (عليه السلام) را از اين قبيل مى داند.
از مطالبى که گذشت، دانستيم که:
1- بداء در نشانه هاى ظهور از نوع اول است.
2- بداء در نشانه هاى حتمى، از نوع دوم است.
3- بداء در قيام قائم (عليه السلام) از نوع سوم است. (2)
پي نوشته ها :
(1) غيبت نعمانى، باب 18، ص 431.
(2) اقتباس از (جزيره خضراء، افسانه يا واقعيت؟!)، تاليف علامه سيد جعفر مرتضى عاملى، ص 51.