نيابت دو گونه است: “نيابت خاصه” در زمان غيبت صغري و “نيابت عامه” در زمان غيبت کبري.

در “نيابت خاصه"، امام(ع) اشخاص معيني را نائب خود قرار داده بود که به اسم و رسم، آنان را معرفي نموده، و هر کدام را به وسيله نايب پيش از خود به مردم شناسانده بود.
در “نيابت عامه"، بر اساس يک قانون و چارچوب و ضابطه کلي و معين که امام، خود به دست داده بود، هر فردي که آن ضابطه را از همه جهت و در همه ابعاد دارا باشد، نايب امام شناخته مي شود، و به نيابت از امام، وليّ جامعه در امر دين و دنيا خواهد بود.
اين مقام و اين نيابت به وسيله خود حضرت مهدي(ع) به عالمان واجد شرايط واگذار شده است.
شيخ طوسي، شيخ صدوق و شيخ طبرسي از اسحاق بن عمار نقل کرده اند که گفت: مولاي ما حضرت مهدي(ع) (در مورد وظيفه شيعيان در زمان غيبت)
فرموده است: “وامّا الحوادثُ الواقعةُ فارجعوا فيها الي رُواة حديثنا فانّهم حجّتي عليکم و انا حجة الله عليهم". (در حوادث و پيشامدهايي که واقع مي شود به روايت کنندگان حديث ما رجوع کنيد که آنان حجت من بر شمايند، و من حجت خدا بر آنانم.)
“طبرسي” در کتاب الاحتجاج نيز از امام صادق(ع) نقل کرده است که آن حضرت، ضمن حديثي فرمود: “وامّا من کان من الفقهاء صائناً لنفسه، حافظاً لدينه، مخالفاً لهواهُ مطيعاً لاَمر مولاهُ فللعوام ان يُقَلّدوهُ".
از هر يک از فقها که مراقب نفسش، نگهبان دينش، مخالف هوي و هوسش و مطيع فرمان مولايش (يعني ائمه) باشد، بر عوام لازم است که از او تقليد کنند.