1. سلام
خانواده، اجتماع کوچکی است که رعایت برخی اصول، موجب استحکام آن می‌گردد؛ به عنوان نمونه، همان طور که سلام‌کردن در برخوردهای اجتماعی، سبب الفت و محبت است، در نظام خانوادگی نیز موجبات همدلی را فراهم می‌آورد. شاید بر همین اساس باشد که در اسلام، به سلام‌کردن تأکید خاصی شده است.
در خانواده نیز يکی از راه‌های ايجاد اُنس و الفت و زدودن کدورت‌ها، سلام‌کردن است. از این رو، لازم است زن و مرد در اوقاتی همچون ورود به خانه یا هنگام بيدار‌شدن از خواب، با نشاط و انرژی به يکديگر سلام کنند و در انجام اين عمل پسنديده، بر هم سبقت بجویند. اين عمل، علاوه بر ايجاد و عمق‌بخشی به اُنس ميان زن و شوهر، رابطه عاطفی محکمی ميان فرزندان و والدين نیز پدید می آورد. اين موضوع، به گونه‌ای اهميت دارد كه پيامبر سلام‌کردن بر کودکان را جزء سنّت خود برشمرده است.
امام صادق می‌فرماید: وقتی شوهر به خانه وارد می‌شود، باید به خانواده‌اش سلام کند، پیش‌تر کفش را به زمین بزند و سرفه کند تا خانواده‌اش را از آمدن خود خبر دهد؛ مبادا چیزی ببیند که او را ناخوش آید.
همچنين زمانی كه كدورتی رخ می‌دهد، بهتر است زن و مرد در سلام‌کردن بر یکدیگر سبقت بگیرند. کسی که شروع‌كننده سلام است، در مبارزه با هوای نفس قدم اوّل را برداشته، راه را برای صلح و گذشت هموار نموده و به ترویج ارزش‌ها در خانواده همت گماشته است.

تردیدی نیست که ارتباط کلامی درست و مناسب، بيشترين تأثير را در ايجاد محبت دارد و اگر نادرست باشد، از مؤثرترين عوامل برای نفرت‌انگيزی است. بنابراین، هدف از بررسی ارتباط كلامی، به دست آوردن مطالبی است که عشق و علاقه را در خانواده افزايش می دهد.
صحبت از عشق و محبت در خانواده و راه‌های افزايش آن نيز، به اين دليل است که «عشق، قوای خفته را بيدار و نيروهای بسته و مهارشده را آزاد می کند… و الهام‌بخش و قهرمان‌ساز است… عشق نفس را تکميل، و استعدادات حيرت‌انگيز باطنی را ظاهر می سازد. از نظر قوای ادراکی، الهام‌بخش است و از نظر قوای احساسی، اراده و همت را تقويت می‌کند.»
اين محبت و عشق بايد دوام داشته باشد و بعد از سپری‌شدن دوران جوانی و از بين رفتن طراوت آن، کانون زندگی را باصفا نگه دارد. در اين حالت، ارتباط کلامی درست، بسيار مؤثر خواهد بود و بر عكس، اگر ارتباط كلامی بين اعضای خانواده كاهش يابد، پيامدهای زشتی را در پی دارد. به اعتقاد کارشناسان، اعضاى یک خانواده در شبانه روز باید ۲ تا ۳ ساعت با یکدیگر ارتباط كلامی و گفت‌وگو داشته باشند؛ در حالی که هم اکنون این میزان، بسیار کاهش پیدا کرده است. «کاهش گفت‌وگو و ارتباطات کلامی میان اعضای خانواده، به مرز هشدار رسیده و سلامت خانواده‌ها را تهدید می‌کند. نتایج یک پژوهش که در گروه آسیب‌شناسی اجتماعی در بنیاد علوم رفتاری انجام شده، نشان می‌دهد میزان هم‌کلامی والدین شاغل با فرزندان در روز، فقط ۴۹ دقیقه است! آنها به دلایلی همچون: گرفتاری‌های شغلی، مشکلات رفت‌وآمد یا تماشای تلویزیون، فقط حدود ۴۹ دقیقه در روز را با فرزندان خود سپری می‌کنند و هم‌کلام می‌شوند.»

سلامت جسم و روان انسان، از جمله اموری است که اسلام به آن توجه خاصی نموده است. عدم تأمین نيازهای جسمانی و روانی، اگر مدت بسیاری ادامه يابد، سبب ايجاد اختلال‌های رفتاری و بيماری‌های روان‌تنی، یعنی بيماری های جسمی که در اثر عوامل روانی، به‌خصوص اضطراب و نگرانی به وجود می‌آيد، خواهد شد.
بر اين اساس، بايد گفت يکی از عوامل افسردگی زنان، نداشتن ارتباط مناسب کلامی با همسرشان می باشد و اين مسئله، گاهی از عدم اطلاع از تفاوت‌های ميان زن و مرد و آگاهی‌نداشتن از خصوصيات روحی ـ روانی طرفين نشأت می گيرد.
خانواده، اوّلين و مهم‌ترين مکان برای رعايت بهداشت روانی است. توجه به ارزش انسان، داشتن برنامه‌ريزی صحيح و هدف‌مند، توکل بر خدا‌، قناعت، پرهيز از اندوه و کنترل خشم، اميد، مهربانی با خانواده‌، ميانه‌روی در کارها، تفريح و شوخ‌طبعی، در شمار امور کمک‌کننده به بهداشت روانی است. آيات قرآن نيز به بهداشت روانی توجه کرده است. تأکيد به ازدواج، اجتناب از روابط نامشروع، روابط صحيح با همسر، رفتار صحيح با والدين و رفتار صحيح با فرزندان، از جمله اين سفارش‌ها هستند.
با دقت در نکات يادشده می‌توان گفت: از جمله مسائل مؤثر در اين امر، «چگونگی ارتباط کلامی» و «چگونه سخن گفتن» و «از چه ادبياتی استفاده‌کردن» است.

برای تعریف نيازهای عاطفی، باید گزاره‌های دينی به‌خوبی بررسی شود. مضامين فراوانی در اسلام وجود دارد که از نيازهای عاطفی زنان در خانواده حکايت می‌کند؛ مثلاً سفارش مردان به معاشرت خوب با همسران و تأکيد بر نگهداری شايسته زن مطلّقه، پس از رجوع شوهر به او، دليل بر اين ادعا است. همچنين می‌توان استحباب رفتار توأم با احترام و محبت‌ شوهر نسبت به وی را به دست آورد. با توجه به اینکه عفو و گذشت، تأثير مستقيمی در کاهش تنش و آسيب‌های عاطفی دارد، مي‌توان به اهميت اين موضوع پی بُرد؛ نمونه آن، لزوم عفو و گذشت شوهر، از خطای همسر می‌باشد.
در برخی روايات، محبت به همسر، جزء اخلاق پيامبران به شمار آمده است. رواياتی نيز به شوهران درباره اکرام همسران و بزرگداشت زنان سفارش کرده‌اند و بهترين مردان کسی دانسته شده که در تکريم همسر خود، بيشتر بکوشد. بعضی احادیث نیز به اهميت پاکيزگي و آراستگي شوهر تأکید نموده‌اند. سيره عملی پيامبر و ائمه چنين بوده است. و یا روايات دیگر، مردان را به رعايت خواست همسر در خصوص تهیه لوازم خانگی سفارش می کنند. البته با توجه به گزاره‌های دينی، اهتمام اسلام را درباره تأمين نيازهای عاطفی زن توسط شوهر، بهتر می‌توان تحليل نمود.

محبوب‌ترين بنا نزد خداوند، بنای خانواده است. بر این اساس، اسلام بر تشکیل و استحکام آن بسیار تأکید کرده است. اين بنای مقدس، جايگاه محبت و مودّت و کانون اصلی تکوين شخصيت انسان است. در اسلام، خانواده وسيله تکامل، آرامش روحی و روانی انسان به شمار می‌رود. به همین جهت، از ازدواج با افرادي که بد اخلاق هستند، نهی شده است؛ زيرا اين امر، سبب تزلزل ارکان خانواده می شود. پيامبر می فرمايد: «اذا جاءَکُم مَن تَرضَونَ خُلقَه و دينَه فَزَوّجُوهُ و إن لا تَفعَلوُا تَکُن فتنةٌ فِي الارضِ و فسادٌ کبيرٌ؛ با کسي که اخلاق و دينش مورد پسند باشد، ازدواج کنيد و اگر چنين نکنيد، فتنه و فساد بزرگي در زمين به وجود خواهد آمد.»
منظور از اخلاق نيک، تنها خنده‌رویی نيست؛ بلكه آنچه مورد نظر عقل و شرع می‌باشد، صفات اخلاقی پسندیده است. يکی از نمودهای خوش‌خلقی، زیبایی در گفتار است که باعث ایجاد ارتباط‌های مهربانانه میان اعضای خانواده می‌گردد و در تربیت فرزندان، نقش مؤثری ايفا می‌کند. زبان، ترجمان و بيانگر احوال درون است. «از کوزه همان برون تراود که در او است.» زبان، دريچه‌ای است که محتويات درون را ظاهر می نماید.