یکی از نشانه های وفاداری مرد به همسر، توجه به حفظ منزلت او بعد از مرگ خودش می باشد؛ با این توضیح که سفارش لازم را در باره احترام او به فرزندان بکند و امکانات لازم را برای معاش وی مهیا سازد.
در سیره امام خمینی نکات ارزشمندی در این باره وجود دارد که می‌تواند الگوی خوبی باشد. در اینجا به برخی از این نکات اشاره می‌شود.
مرحوم احمد آقا، فرزند امام فرمودند: «هر وقت برای امام حادثه ای مانند بیماری اتفاق می افتاد، ایشان نزدیکان را فرا می خواندند و سفارش مادرمان را میکردند. از سختیها و مشقاتی که مادرمان کشیده است، صحبت می کردند و می فرمودند: باید رضایت مادرتان را جلب کنید. روزهای آخر عمر، ایشان مرا خواستند و باز سفارش مادرم را کردند و فرمودند: مادرت، به جز خدا کسی را ندارد؛ مبادا بر خلاف میلش کاری انجام دهی.»
در همین خصوص، در جایی دیگر امام به احمد آقا فرمود: «خانم را مواظب باشید که بعد از من به ایشان بد نگذرد.»

یکی از عواملی که می تواند سبب تحکیم خانواده و جلوگیری از هر گونه ایجاد ناراحتی در فضای خانواده شود، پرهیز از دستوری برخورد‌کردن با همسر می باشد؛ به‌ویژه در باره کارهایی که انجام آن بر همسر واجب نیست.
حضرت امام در رعایت این مسئله آنچنان دقت داشتند که یکی از دخترانشان می‌گوید: «من ندیدم در طول زندگی، امام به خانمشان بگویند: در را ببندید. بارها و بارها میدیدم که خانم می آمدند و کنار آقا می نشستند؛ ولی امام خودشان بلند می شدند و در را می بستند و حتی وقتی پا می شدند، به من هم نمی گفتند که در را ببندم. یک روز [وقتی] من به آقا گفتم: خانم که داخل اتاق می آیند، همان موقع به ایشان بگویید در را ببندند، گفتند: من حق ندارم به ایشان امر کنم؛ حتی به صورت خواهش هم چیزی از ایشان نمی خواستند.»
در این باره همسر امام می گوید: «امام در طی این سالهای طولانی زندگی مشترک، هرگز از من نخواستند یک فنجان چای به ایشان بدهم. آقا چای را خودشان آماده می‌کردند و به محض نوشیدن چای، فنجان را می شستند.»

درک شرایط متقابل و مراعات حال همدیگر از سوی زوجین، نقش بسیار مهمی در آرامش بخشی فضای خانواده و تربیت صحیح فرزندان دارد. سیره امام خمینی در این مورد می تواند الگوی اثربخشی برای خانواده باشد که در اینجا به ذکر چند نمونه بسنده می کنیم:
همسر امام( در باره این ویژگی امام) می گوید: «اوایل زندگیمان، هفته اوّل یا ماه اول، یادم نیست، به من گفتند من به تو کاری ندارم؛ به هر صورت که میل داری، لباس بخر و بپوش؛ اما آنچه از تو میخواهم، این است که واجبات را انجام بدهی و محرمات را ترک کنی؛ یعنی گناه نکن، به مستحبات خیلی کاری نداشته باش. به کارهای من کاری نداشتند. هر طوری که دوست داشتم، زندگی می کردم. به رفت وآمد با دوستانم کاری نداشتند و اینکه چه وقت بروم، چه وقت برگردم. ایشان به درس و تحصیل مشغول بودند و من هم سرم به کار خودم بود.»
ایشان در جایی دیگر فرمودند: «بنده تا یاد دارم و در طول زندگی مشترک با ایشان هر شب (همیشه) به نماز شب می ایستادند و سعی داشتند که مزاحم من یا بچه ها نباشند. حتی یک شب هم ما به خاطر نماز شب آقا بیدار نشدیم؛ مگر اینکه مثلاً خودمان بیدار بودیم. مسافرت هم که می رفتیم، آقا برای نماز شب که بیدار می شدند، طوری حرکت می کردند و آهسته راه می رفتند و وضو می گرفتند که مزاحم دیگران نشوند.»

همکاری مرد در کارهای خانه، از دیدگاه اسلام بسیار ارزشمند است. رسول اکرم(ص) که بهترین الگو برای همه انسانها است، هم خودش در کارهای منزل مثل دوشیدن گوسفند و شتر، جارو‌کردن و وصله‌کردن جامه، همکاری می کرد و هم دیگران را به این کار سفارش می نمود.
امیر مؤمنان، علی(ع) فرموده است: «دَخَلَ عَلَیْنا رَسُولُ اللهُ و فاطِمَةُ جالِسَةٌ عِنْدَ القَدَرِ واَنا اُنَقِّیِ العَدَسَ قال: یا اَبَالْحَسَنِ قُلْتُ: لَبَّیْکَ یا رَسُولَ اللهِ قال: اِسْمَعْ مِنِّی و ما اَقُولُ اِلّا ما اَمَرَ رَبِّی. ما مِنْ رُجُلٍ یُعِینُ اِمْرَاَتَه فی بَیْتِها اِلّا کانَ لَهُ بِکُلِّ شَعْرَةٍ عَلی بَدَنِهِ عِبادَةَ سِنَةٍ صِیامَ نِهارِها وقیامَ لَیْلِها و اَعْطاهُ اللهُ تَعالی مِنَ الثّوابِ مِثْلَ ما اَعطاهُ الصّابِرینَ…؛ روزی رسول خدا(ص) بر ما وارد شد، در حالی که فاطمه(س) بر سر دیگ غذا بود و من عدس پاک می کردم. حضرت فرمود: ای ابوالحسن! گفتم: بله، ای رسول خدا! فرمود: از من بشنو و من جز آنچه پروردگارم مرا بدان فرمان داده است، نمی‌گویم؛ هیچ مردی به همسرش کمک نمی کند، مگر اینکه در ازای هر موی بدنش، برایش عبادت یک سال باشد که روزهایش به روزه و شب‌هایش به نماز شب بگذرد وخدای متعال ثواب صابران را به او بخشد… .»
در روایت دیگر آمده است که روزی رسول خدا(ص) به خانه علی(ع) وارد شد. او و فاطمه(س) را دید که با کمک هم با آسیاب دستی، گندم آرد می کنند. حضرت فرمود: کدام خسته ترید؟ علی(ع) فرمود: فاطمه، خسته تراست. پیامبر(ص) به فاطمه فرمود: دخترم برخیز! فاطمه برخاست و حضرت به جای او نشست و علی را در آرد‌کردن گندم کمک کرد.»
امام صادق(ع) نیز در این باره فرمود: «کانَ اَمیرُالمؤمنین(ع) یَحْتَطِبُ ویَسْتَسْقِی ویَکْنِسُ وکانَتْ فاطِمَةُ تَطْحُنُ وتُعْجِنُ وتَخْبِزُ؛ امیر مؤمنان(ع) هیزم جمع می کرد و آب می کشید و جارو می کرد و فاطمه(س) آرد تهیه می کرد و خمیر درست می کرد و نان می پخت.»
امام خمینی نیز با پیروی از اجداد طاهرین خود به انجام این عمل ارزشمند توجه داشت. عروس ایشان در این باره می گوید: «چون بچه‌هایشان شبها خیلی گریه می‌کردند و تا صبح بیدار می ماندند، امام شب را تقسیم می کردند؛ یعنی مثلاً دو ساعت خودشان از بچه نگهداری می کردند و خانم می خوابیدند و دو ساعت خود می خوابیدند و خانم بچه ها را نگهداری می کرد. روزها بعد از تمام‌شدن درس، امام ساعتی را به بازی با بچه ها اختصاص می دادند تا کمک خانم در تربیت بچه ها باشند.»
یکی از دختران امام در همین باره گفته است: «یک روز، مادرم مهمان داشتند. مهمان حالا یا سرزده آمده بود و یا بالأخره کارها درست و آماده نبودند. یادم هست، خانم با دستپاچگی می خواستند شیرینی و میوه ای جور کنند. آقا گفتند: «نه، شما بروید پیش مهمانها!» و خودشان به طرف سماور رفتند. آن موقع سماور ذغالی بود و خیلی هم سخت می گرفت. آقا این قدر سماور را تکان دادند تا بگیرد و چایی جور کردند و تشریفات چیدند و نگذاشتند خانم مهمانها را تنها بگذارند و بیایند اتاق دیگر کار کنند.»
مصطفی کفاشزاده میگوید: «خانمی در پاریس که گاهی به منزل امام می آمدند و در امور منزل کمک می کردند، می گفت: «گاهی اوقات وقتی که نماز صبح و دعای صبح امام تمام می شد، امام به آشپزخانه می‌آمد و ظرفها را می شست.»
مرضیه حدیدهچی در این مورد می گوید: «روزی بر حسب اتفاق، تعداد مهمانان منزل امام زیاد شده بود. پس از صرف غذا و جمع‌کردن ظروف، دیدم امام به آشپزخانه آمدند. چون وقت وضو‌گرفتنشان نبود، پرسیدم: چرا امام به آشپزخانه آمدند؟ امام فرمودند: چون امروز ظروف زیاد است، آمدم کمکتان کنم.»

فرق بین آدم و حیوان ادب است آدمیزاد اگر بی ادب است آدم نیست
یکی از مواردی که تأثیر بسیاری در سلامت خانواده دارد و بارزترین مصداق تکریم و احترام به همسر می باشد، شیوه برقراری ارتباط کلامی زن و شوهر و رعایت ادب نسبت به یکدیگر است؛ به سخن دیگر، بسیاری از دعواهای خانوادگی از رعایت نکردن ادب و عدم توانایی زوجین در رساندن مقصود به یکدیگر است. کلمات، بار عاطفی دارند و میتوانند بر مخاطب، اثر مثبت یا منفی بگذارند.
به عنوان مثال، اگر شوهر در جواب به سؤال همسرش که میپرسد: چرا غذا نمی‌خوری؟ مگر غذا خورده ای؟ بگوید: «با اینکه بوی غذایت آدم را به اشتها می آورد، اما نمیدانم چرا میل ندارم!»، این گونه سخن گفتن، بسیار ارزشمندتر و اثرگذارتر است از اینکه بگوید: «از این غذا خوشم نمی آید یا کجا غذا خوردم، باز کج خیال شدی!»
پیامبر گرامی(ص) در باره تأثیر سخن نیکوی شوهر بر همسر فرمودند: «قَوْلُ الرَّجُلِ لِلْمَرْئَةِِ اِنِّی اُحِبُّکَ لایَذهَبُ مِنْ قَلْبِها اَبَداً؛ سخن مرد به همسرخود که دوستت دارم، هرگز از قلب زن بیرون نمیرود.»
امام خمینی نیز در برخورد کلامی با همسر مکرمه خویش سیره ارزشمندی به یادگار گذاشتند که در اینجا به بعضی از آنها اشاره می شود.
همسر امام در شیوه سخن گفتن امام با وی می گوید: «امام به من خیلی احترام می گذاشتند و خیلی اهمیّت می دادند؛ یعنی یک حرف بد یا زشت نمی زدند. ایشان حتی در اوج عصبانیّت، هرگز بی احترامی و اسائه ادب نمی کردند.»
امام خمینی علاوه بر رعایت ادب در گفتار، نهایت ادب را حتی در نگارش نامه به همسرش نیز رعایت می کرد که در اینجا به یکی از آن نامه ها اشاره میشود:
«تصدقت شوم، الهی به قربانت بروم. این مدت که مبتلای به جدایی از آن نورچشم عزیز و قوّت قلبم گردیدم، متذکر شما هستم و صورت زیبایت در آیینه قلبم منقوش است. عزیزم، امید دارم خداوند شما را به سلامت و خوش در پناه خودش حفظ کند. [حال] من با هر شدتی باشد، میگذرد؛ ولی بحمدالله تاکنون هر چه پیش آمد، خوش بوده و الآن در شهر زیبای بیروت هستم. حقیقتاً جای شما خالی است. فقط برای تماشای شهر و دریا خیلی منظره خوشی دارد. صد حیف که محبوب عزیزم همراه نیست که این منظره عالی به دل بچسبد… من از قِبَل همه نائب الزیاره هستم. به خانم شمس آفاق سلام برسانید و به آقای دکتر سلام برسانید. به خاورسلطان و ربابه سلطان سلام برسانید. ایام عمر و عزت مستدام. تصدقت، قربانت، روح الله.»